Villa Schouwenhoek

Het is moeilijk voor te stellen dat deze riante villa is gebouwd als ‘vakantiehuis’. Toch is dat het geval. Het was de welgestelde Amsterdamse koopman in Indische goederen Clemens Berlage die het huis liet neerzetten in de toen nog ongerepte binnenduinen, waar heuveltjes begroeid met eikenbomen het beeld bepaalden. Architect Co Brandes kreeg in 1917 de opdracht om het huis te ontwerpen. Hij was in die tijd sterk beïnvloed door de toen gangbare Engelse landhuisstijl. Veel moderne villa’s kregen de gedaante van een zeventiende-eeuws Engels landhuis. Ook in Engeland zelf hadden moderne villa’s het uiterlijk van een zestiende of zeventiende-eeuws huis. Dit soort villa’s, vaak met een rieten kap, pasten goed in een landelijke, bosrijke omgeving zoals die aan de Schouwweg. Ze leken eeuwenoud, maar waren wel voorzien van moderne gemakken als elektrisch licht, stromend water en centrale verwarming.

Bij het ontwerpen van Schouwenhoek liet Brandes zich bovendien inspireren door historische bouwwerken uit Nederlands-Indië, het tegenwoordige Indonesië. Gevelversieringen aan de villa tonen duidelijk Indische invloeden. Het vakantiehuis beschikte niet over een garage, maar wel over een rijwielbergplaats. Bovendien werd op een hoek van de tuin een sierlijke theekoepel gebouwd. Aan het huis valt verder een rietgedekte toren op, waarin de trap naar de eerste verdieping is ondergebracht. 

In 1928 werd de villa door brand zwaar beschadigd. Een nieuwe eigenaar besloot vervolgens het huis door Co Brandes met een vleugel te laten uitbreiden. De fietsenberging werd vervangen door een garage. Het brandgevoelige rieten dak maakte nu plaats voor een bedekking met daktegels.

In de jaren negentig van de vorige eeuw bleek het huis veel achterstallig onderhoud te hebben. Ook nu kwam er een nieuw eigenaar die het huis grondig liet opknappen. Hij diende bij de gemeente een verzoek in om Schouwenhoek, dat inmiddels een beschermd monument was geworden, opnieuw van een rieten kap te mogen voorzien. Dat leidde tot een flinke discussie in de gemeentelijke monumentencommissie. De uitslag viel positief uit voor een nieuw rieten dak, wat beter aansloot, zo meende men, bij de oorspronkelijke uitgangspunten van architect Brandes.

Tekst: Robert van Lit

Villa Schouwenhoek

It is difficult to imagine that this spacious villa was built as a ‘holiday home’. Yet that is indeed the case. It was the wealthy Amsterdam merchant of Indian goods, Clemens Berlage, who had the house built in the then still pristine inland dunes, where small hills covered with oak trees dominated the landscape. Architect Co Brandes was commissioned to design the house in 1917. At the time, he was strongly influenced by the prevailing English country house style. Many modern villas took on the appearance of a seventeenth-century English country house. Even in England itself, modern villas had the look of a sixteenth- or seventeenth-century house. This type of villa, often with a thatched roof, fit well into a rural, wooded environment like the one on the Schouwweg. They appeared centuries old, yet were equipped with modern conveniences such as electric light, running water, and central heating.

When designing Schouwenhoek, Brandes was also inspired by historical buildings from the Dutch East Indies, present-day Indonesia. Facade decorations on the villa clearly show Indies influences. The holiday home did not have a garage, but it did have a bicycle storage area.Furthermore, an elegant tea pavilion was built on a corner of the garden. Another striking feature of the house is a thatched tower housing the staircase to the first floor. 

In 1928, the villa was severely damaged by fire. A new owner subsequently decided to have the house extended by Co Brandes with a wing. The bicycle storage area was replaced by a garage. The fire-prone thatched roof was replaced by a covering of roof tiles. 

In the 1990s, the house turned out to have a great deal of overdue maintenance. Once again, a new owner arrived who had the house thoroughly renovated. He submitted a request to the municipality to be allowed to provide Schouwenhoek, which had by then become a protected monument, with a thatched roof once again. That led to a heated discussion in the municipal monuments commission. The outcome was in favor of a new thatched roof, which, it was believed, aligned better with the original principles of architect Brandes.

Text: Robert van Lit