Verenigingsgebouw muziekvereniging Excelsior

Het gebouw van Excelsior heeft een negentiende-eeuwse voorgevel, maar het pand is in feite al ouder. Het werd in 1744 gebouwd als dorpsschool. Twee jaar later werd links ervan een kleuterschool gebouwd. Dit pand, Schoolstraat 5, heeft nog zijn oorspronkelijke gevel met een gevelsteen die het jaartal 1746 vermeldt.

Het was de gefortuneerde baljuw en schout (een soort burgemeester en hoofd van de rechtbank) Joan van Gybelant die beide scholen liet bouwen. Hij woonde op dat moment in het ook voor hem gebouwde Baljuwhuis, Plein 1. Van Gybelant heeft de schoolgebouwen uit eigen zak betaald en bewees daarmee de dorpsgemeenschap een grote dienst.

Volgens een opgave uit omstreeks 1840 telde de school toen 225 leerlingen, die verdeeld werden over vier klassen. De kinderen zaten dicht opeengepakt op lange banken en de schoolleiding ging omzien naar meer ruimte. Die werd gevonden door aan de achterkant een groot lokaal aan te bouwen. Het ontwerp kwam van Eli Saraber, een gerenommeerd architect, bekend van hotelbouw in Scheveningen en van het neogotische kasteel Keukenhof in Lisse. Dit lokaal, dat werd voorzien van grote ramen, werd in 1865 aangebouwd. De benodigde gelden kwamen onder andere van prins Frederik der Nederlanden, bewoner van huize De Paauw, en mevrouw Van der Oudermeulen die op het landgoed Rust en Vreugd woonde.

Een tweede verbouwing volgde in 1886. Toen werd de oude voorgevel afgebroken, evenals het aan de straat grenzende lokaal. Ervoor in de plaats kwam een onderwijzerswoning. Ruimtegebrek dankzij een toenemend aantal leerlingen bleef toch een aanhoudend probleem, dat werd opgelost toen in 1930 een nieuwe openbare lagere school verrees aan de Van Zuylen van Nijeveltstraat, hoek Johan de Wittstraat.

Nadat de school in 1930 was vertrokken naar de nieuwbouw, werd het gebouw tijdelijk in gebruik genomen als telefooncentrale. In 1936 kon de huidige eigenaar, muziekvereniging Excelsior, de voormalige school op een veiling kopen. Excelsior is in 1901 opgericht. Het muziekgezelschap vergaderde en oefende aanvankelijk veelal in cafés, aan het Plein en bijvoorbeeld ook in het huidige restaurant Rooie Cor aan de Oostdorperweg. Het gebouw werd meerdere malen opgeknapt. Zo onderging het een ingrijpende restauratie in de periode 1988-1989 en werd toen ook gedeeltelijk ingericht als kunstgalerie. Het steeds terugkerende onderhoud van het historische gebouw vormt voor Excelsior een ware uitdaging.

Tekst: Robert van Lit

Excelsior Music Association building

The Excelsior building has a nineteenth-century facade, but the building is actually older. It was built in 1744 as a village school. Two years later, a kindergarten was built to the left of it. This building, Schoolstraat 5, still has its original facade with a keystone bearing the year 1746.

It was the wealthy bailiff and sheriff (a kind of mayor and head of the court) Joan van Gybelant who had both schools built. At that time, he lived in the Bailiff’s House, Plein 1, which was also built for him. Van Gybelant paid for the school buildings out of his own pocket, thereby rendering a great service to the village community.

According to a record from around 1840, the school then had 225 pupils, who were divided into four classes. The children sat packed closely together on long benches, and the school administration began looking for more space. This was achieved by adding a large classroom to the rear. The design was by Eli Saraber, a renowned architect known for hotel construction in Scheveningen and the Neo-Gothic Keukenhof Castle in Lisse. This classroom, which was fitted with large windows, was added in 1865. The necessary funds came from, among others, Prince Frederik of the Netherlands, resident of De Paauw House, and Mrs. Van der Oudermeulen, who lived on the Rust en Vreugd estate.

A second renovation followed in 1886. At that time, the old facade was demolished, as well as the classroom facing the street. A teacher’s residence was built in its place. However, a lack of space due to an increasing number of pupils remained a persistent problem, which was resolved when a new public primary school was built in 1930 on Van Zuylen van Nijeveltstraat, at the corner of Johan de Wittstraat.

After the school moved to the new building in 1930, the building was temporarily used as a telephone exchange. In 1936, the current owner, music association Excelsior, was able to purchase the former school at an auction. Excelsior was founded in 1901. Initially, the music group mostly met and rehearsed in cafes, on the Plein, and, for example, in the current restaurant Rooie Cor on the Oostdorperweg. The building was renovated several times. For instance, it underwent a major restoration in the period 1988-1989 and was also partially furnished as an art gallery at that time. The recurring maintenance of the historic building poses a true challenge for Excelsior.

Text: Robert van Lit